Handvest van de Grondrechten

Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: Handvest) is een ‘state of the art’ catalogus van fundamentele rechten, vrijheden en beginselen. Sinds 1 december 2009 is het Handvest juridisch bindend voor de instellingen van de EU en voor de lidstaten van de EU wanneer zij het EU-recht ten uitvoer brengen. Het Handvest is opgenomen in een verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Europese Commissie, maar heeft dezelfde juridische waarde als de EU-verdragen. Klik op het menu links voor de artikelen van het Handvest, inclusief jurisprudentie van het EU-Hof (alle jurisprudentie waarin het betreffende artikel wordt aangehaald) en de tekst van de officiële toelichting bij het Handvest per artikel.

Op deze pagina:

Geschiedenis

Lange tijd was de grondrechtenbescherming niet duidelijk geregeld in het kader van de Europese Unie. Het Hof van Justitie hield in zijn rechtspraak wel rekening met grondrechten als een algemeen beginsel van Unierecht, maar in de Europese Akte (1986) en het Verdrag van Maastricht (1992) werd slechts de notie van eerbiediging van grondrechten opgenomen. Er was behoefte aan een document waarin de grondrechten duidelijk werden vastgelegd. In 1999 besloot de Europese Raad van Keulen een Handvest van de grondrechten op te stellen. Het doel was om de grondrechten die in de Unie gelden, in één enkele tekst samen te brengen en ervoor te zorgen dat deze grondrechten beter bekend zouden worden. Dit Handvest werd opgesteld door een Conventie bestaande uit vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, en de regeringen en parlementen van de lidstaten. Het Handvest werd op 7 december 2000 plechtig afgekondigd als politieke verklaring tijdens de Europese Raad van Nice. In de jaren daarna is het Handvest aangepast om het op te nemen in de Europese Grondwet. Het Hof van Justitie begon allengs haar arresten te onderbouwen met verwijzingen naar het Handvest, al bleef de juridische status onduidelijk. 
Bij de totstandkoming van het Verdrag van Lissabon is ervoor gekozen het Handvest opnieuw als een aparte verklaring vast te stellen door de voorzitters van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie. Via een bruggetje in het EU-Verdrag is het Handvest juridisch verbindend verklaard met dezelfde juridische waarde als de EU-verdragen zelf (artikel 6, eerste lid, EU-Verdrag). Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 is de onduidelijkheid over de juridische status van het Handvest definitief weggenomen.

Bij het Handvest is een toelichting opgesteld onder verantwoordelijkheid van het presidium van de Conventie die het Handvest in 2000 heeft opgesteld, en naderhand aangepast door het presidium van de Conventie die het Handvest voorbereidde voor opneming in de Europese Grondwet. De status van de toelichting als bron van uitleg van het Handvest wordt in artikel 6 EU-Verdrag en in de preambule van het Handvest onderstreept: de toelichtingen moeten terdege in acht genomen worden en de rechterlijke instanties van de Unie en de lidstaten zullen er naar behoren rekening mee moeten houden. De tekst van het Handvest en de toelichting zijn hier te raadplegen.

Toepassingsgebied en reikwijdte van het Handvest


Toepassingsgebied (artikel 51 Handvest)

Het misverstand bestaat dat het Handvest een ‘Bill of rights’ is die op alle situaties in Europa en de lidstaten van toepassing is. Dat is niet het geval. De opstellers van het Handvest hebben de werking van het Handvest, in ieder geval wat de lidstaten betreft, willen beperken tot situaties die verband houden met het EU-recht. Dat blijkt uit artikel 51 van het Handvest. De bepalingen van het Handvest zijn gericht tot de instellingen, organen en instanties van de Unie. Het Handvest is ook van toepassing op de lidstaten, maar uitsluitend wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen. Het Handvest bevestigt de rechtspraak van het Hof dat de door het Handvest gewaarborgde grondrechten moeten worden geëerbiedigd wanneer een nationale regeling binnen het toepassingsgebied van het Unierecht valt, zodat er geen gevallen kunnen zijn waarin het Unierecht geldt zonder dat die grondrechten toepassing vinden. Wanneer het Unierecht toepasselijk is, impliceert dit dat de door het Handvest gewaarborgde grondrechten toepassing vinden. Deze uitleg omvat ook de situaties waarin een lidstaat wil afwijken van het EU-recht, bijvoorbeeld in het kader van het vrije verkeer om redenen van openbare orde of het algemeen belang. Daarop wordt ook gewezen in de toelichting bij het Handvest. Ten slotte is er nog een categorie waarin een lidstaat bij het nationale optreden op een andere manier raakt aan EU-recht. 
Het Handvest heeft niet tot gevolg dat de bevoegdheden en taken van de Unie worden uitgebreid of gewijzigd (zie ook artikel 6, lid 1 EU-Verdrag). Ook heeft het Handvest niet tot gevolg dat het toepassingsgebied van het recht van de Unie verder wordt uitgebreid.        

Ontwikkelingen 
In het arrest Akerberg heeft het EU-Hof bepaald dat het Handvest steeds van toepassing is wanneer een nationale regeling binnen de werkingssfeer van het EU-recht valt. In het arrest Melloni heeft het Hof bepaald dat een lagere beschermingsgraad van EU-bepalingen voorrang kan hebben boven een hogere nationale beschermingsgraad. Uit het arrest AMS volgt dat een Handvestbepaling ook kan worden ingeroepen door een burger tegen een andere burger mits die bepaling voldoende nauwkeurig is en geen nadere uitwerking behoeft. Met andere woorden: Wanneer Handvest bepalingen rechtstreekse werking hebben, kunnen ze ook horizontale werking hebben.

Reikwijdte (artikel 52 Handvest)

Voor zover het Handvest rechten bevat die overeenkomen met rechten uit het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (hierna: EVRM) zijn de inhoud en reikwijdte ervan dezelfde als die door het EVRM daaraan worden toegekend. Het is echter wel mogelijk dat het recht van de Unie een ruimere bescherming biedt dan het EVRM (artikel 52, lid 3 Handvest). In de toelichting bij deze bepaling van het Handvest staat een opsomming van artikelen uit het Handvest met dezelfde inhoud en reikwijdte als daarmee corresponderende artikelen uit het EVRM. Ook bevat de toelichting een opsomming van de Handvest-artikelen met dezelfde inhoud, maar met een ruimere reikwijdte. Voor zover het Handvest grondrechten erkent zoals die voortvloeien uit de constitutionele tradities die de lidstaten gemeen hebben, moeten die rechten in overeenstemming met die tradities worden uitgelegd (artikel 52, lid 4 Handvest).

Rechten en vrijheden die in het Handvest zijn erkend, kunnen onder omstandigheden worden beperkt. Beperkingen op de uitoefening van de in het Handvest erkende rechten en vrijheden moeten bij wet worden gesteld en moeten de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden eerbiedigen (artikel 52, lid 1 Handvest). Het evenredigheidsbeginsel moet hierbij in acht worden genomen. Dit betekent dat beperkingen alleen kunnen worden gesteld indien zij noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.

Verenigd Koninkrijk en Polen

In Protocol nr. 30 bij de EU-verdragen is voorzien in een specifieke regeling voor deze twee lidstaten ten aanzien van het Handvest. Dit protocol wordt wel gepresenteerd als een ‘opt-out’ bij het Handvest. Echter, het gaat hier om een interpretatief protocol dat de bepalingen ervan uitlegt, niet wijzigt. Het verandert dus niets aan de juridische verplichtingen die voor deze landen voortvloeien uit het Handvest of de EU-verdragen. Belangrijkste bepaling in het protocol is dat het Handvest het EU-Hof geen bevoegdheid verleent om Britse of Poolse wetten in strijd met het Handvest te verklaren. Dat staat ook in artikel 52, lid 5 van het Handvest. Echter, indien een nationale norm is gebaseerd of verband houdt met een EU-bepaling, dan moet de nationale rechter die nationale norm toetsen aan die EU-bepaling in combinatie met het Handvest. De rechter kan dan tot de conclusie komen dat de nationale norm in strijd is met de EU-bepaling, uitgelegd in het licht van het Handvest, en de nationale norm buiten toepassing laten. Dit is ook de opvatting van de Nederlandse regering, zoals opgenomen in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer bij het wetsvoorstel inzake de goedkeuring van het Verdrag van Lissabon.

Ontwikkelingen 
In het arrest N.S. heeft het EU-Hof bepaald dat artikel 1, lid 1, van Protocol nr. 30 een verduidelijking is van artikel 51 van het Handvest, betreffende het toepassingsgebied ervan, en er niet toe strekt de Republiek Polen en het Verenigd Koninkrijk vrij te stellen van de verplichting om de bepalingen van het Handvest na te leven en evenmin om een rechtbank van een van deze lidstaten te verhinderen toe te zien op de naleving van deze bepalingen. Deze kwestie ging echter niet over titel IV van het Handvest. Het EU-Hof zal dus later nog eens geroepen worden tot uitlegging van artikel 1, lid 2, van Protocol nr. 30.

Inhoud van het Handvest

Het Handvest bevat rechten, vrijheden en beginselen. Er is een verschil tussen rechten en beginselen. De bevoegdheid van rechters ten aanzien van de beginselen blijft beperkt tot de uitlegging van wetgeving en de toetsing van de wettigheid ervan (artikel 52, lid 5 Handvest).

Het Handvest bevat een preambule en is onderverdeeld in zeven titels, te weten:

1.    waardigheid (bevat bepalingen over o.a. het recht op leven en het verbod van folteringen en van onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen), 
2.    vrijheden (bevat bepalingen over o.a. de eerbiediging van het privé-leven en van het familie- en gezinsleven en de bescherming van persoonsgegevens), 
3.    gelijkheid (bevat bepalingen over o.a. gelijkheid voor de wet, non-discriminatie, de gelijkheid van vrouwen en mannen en de rechten van het kind), 
4.    solidariteit (bevat bepalingen over o.a. het verbod van kinderarbeid en de bescherming van jongeren op het werk), 
5.    burgerschap (bevat bepalingen over o.a. het recht op behoorlijk bestuur en het recht van inzage in documenten), 
6.    rechtspleging (bevat bepalingen over o.a. het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht en het vermoeden van onschuld en rechten van de verdediging), en 
7.    algemene bepalingen betreffende de uitlegging en de toepassing van het Handvest (bevat bepalingen over o.a. het toepassingsgebied, de reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rechten en beginselen).

http://www.minbuza.nl/ecer/eu-essentieel/handvest-grondrechten

| Fundamentele mensenrechten voor kinderen en gezinnen in Nederland | Stop de Kinderroof en Maak Nederland Humaan!Petitie en brief | Fundamentele mensenrechtenschendingen van kinderen en gezinnen in Nederland | Correcties bij Stop de Kinderroof! | Sven Snijer : "Uithuisplaatsen Stap voor Stap" | Schoolplicht versus Leerrecht | Wat is OORvoorU? | Wat is OOR4U? | Wat is zondebokdenken? | 25 dingen die je moet weten voordat je je kind in Nederland op een school inschrijft | Anti pestprogramma's op scholen verergeren pestgedrag vaak juist | Opdracht voor opstel lijkt wel kruisverhoor | GGD vragenlijst als manier om jeugdzorg klantjes te werven | Wat zeggen deskundigen over thuisonderwijs? | Wat zegt de Overheid? | AD 17 december 2014 | Leerkrachten stappen massaal uit het gangbare onderwijs, omdat ze datgene wat van overheidswege van ze geeist wordt niet kunnen rijmen met het beste belang van het kind | Afgekeurde scholen | Klokkenluiders en mensen die opkomen voor kinderen en gezinnen worden door gemeenten hun huis uitgepest | Sluiting onderzoekscentrum LOOK | Waar gaat er dan wel geld naar toe? | Gesloten scholen | Ouders die het beste onderwijs voor hun kinderen willen worden in Nederland strafrechtelijk vervolgd.Een voorbeeld van hoe zo'n strafzitting verloopt. De Afwezigheid van Vrijheid van Onderwijs in Nederland haalt de internationale pers. | Verzamelde acties van organisaties en individuen tegen de schending van fundamentele mensenrechten van kinderen en gezinnen in Nederland | Sailing for Education | Voor alle moeders die op moederdag niet bij hun kinderen mogen zijn | Connect acties | Conceptpetitie Vrijheid van Onderwijs en Waarborging van de Fundamentele Mensenrechten van Alle Kinderen en Gezinnen in Nederland voor de Optimale Ontwikkeling van Ieder Kind! | Conceptpetitie Stop de Kinderroof! | Conceptpetitie 2 Stop de Kinderroof! | Stop TPP, TTIP, CETA en IFDF! | Vermiste Kinderen | Kinderen in jeugdtehuizen en pleeggezinnen worden drie tot vier keer vaker seksueel misbruikt dan jongeren die thuis wonen. | Hulp aan slachtoffers van fundamentele mensenrechtenschendingen door instellingen | Lijsten waarmee gewerkt wordt om risico kindermishandeling te bepalen | Help ze helpen | Werkverschaffing binnen de jeugdzorg, hoe gaat dat? | Martin Vrijland:Jeugdzorgmedewerker komt uit de kast | Operatie Exodus | Wat wil Nederland? Waarborging van Fundamentele Mensenrechten, of Meer van?t Zelfde? | Brandbrief van lotgenoten van de Commissie Samson | Het kan ook anders, het kan ook beter! Scholen die goed bezig zijn, het nieuwe leren en schoolconcepten die in ontwikkeling zijn | WOWcollege | Neil de Grasse Tyson | Homeschooling legality and statistics per country | Ouderinitiatieven worden de grond in geboord door besturen , een voorbeeld: School Zoekt ZUS | Tweede mislukte ouderinitiatiefKOOG, conceptpetitie | Informatieve links | Inspirerende links | Einstein citaten | Einstein op thema | Martin Luther King dag | Martin Luther King citaten | Tesla | Alfie Kohn, Mensen zijn van nature niet aggressief | OORvoorU blogs op uvrm.wordpress | Hoogbegaafden | Gezellige Gezinnen | Wonderkinderen | Vervolgde Gezinnen | In Jeugdzorgkinderen blikt een voormalig jeugdzorgkind terug op zijn jeugd en vertelt hoe het is om als volwassene te leven met een jeugdzorgverleden | Uithuisplaatsingen zijn slecht voor kinderen. Dat zie je ook weer aan deze foto's | Hans en Irme | De hel die jeugdzorg heet | Sylvano | Kinderen mishandelen wordt protocol genoemd in jeugdzorginstellingen | Voor Sylvano | TjW Strubbe Zaak Silvano, 2014, als voorbeeld over de attitude van ?jeugdzorg? | Stentor 29 september 2014 Sylvano" "Zeg tegen mamma Dat Alles weer Goedkomt." | Spectrum 1 november 2014 "Sylvano, zijn moeder en het netwerk." | NRC artikel Sylvano 8 december 2014 | Stentor 24 december 2014 Sylvano viert kerst met zijn moeder | Artikel Lukretia en Rafael in tijdschrft "Vriendin" September 2014 | Remzi Cavdar | Kamp Nederland | Politiek | Declaration of Independence | Nuremberg Principles | UVRM Universele Verklaring van de Rechten van de Mens | Universal Declaration of Human Rights | Hoe is de UVRM ontstaan? | De EVRM Het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens | Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie | Europese Verdragen | Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind | De internationale verklaring van Langeac over gelijkwaardig ouderschap | De Nederlandse Grondwet | De bron van de ongebreidelde mensenrechtenschendingen in Nederland: Artikel 120 van de grondwet en artikel 2 van de EVRM | Het opheffen van artikel 120 van de grondwet is heel dichtbij | Wetsvoorstel Femke Halsema 8 maart 2010 om artikel 120 van de grondwet te wijzigen, de verdediging waarvan overgenomen is door Liesbeth van Tongeren | Artikel 120 van de Nederlandse Grondwet | Wetsvoorstel Femke Halsema 8 maart 2010 om artikel 120 van de grondwet te wijzigen met de artikelen van de grondwet waarop rechters wetten en regels mogen toetsen | Verslag met reaktie 2de kamer van 20 oktober 2010 op voorstel Femke Halsema tot aanpassing artikel 120 op 8 maart 2010 | Verdediging van Liesbeth van Tongeren van aanpassing artikel 120 , 20 augustus 2014 | Eigen opmerkingen n.a.v. de verdediging van Liesbeth van Tongeren op de aanpassing van artikel 120 van de Nederlandse grondwet | Vraagtekens bij handelwijze aanpassing artikel 120 | Voorstel Joost Taverne tot aanpassing artikel 93 en 94 van de grondwet, 6 september 2012 | The Dutch law on custody of children | Dit is de klacht waarmee het kinderrechten collectief 24 september 2014 naar Geneve is gegaan en wat 27 mei 2015 op de agenda staat om behandeld te worden | Wat is Trias Politica? | Discussie eerste kamer bij totstandkoming artikel 279 en 280 wetboek van strafrecht | Beroepsgegevens en nevenbetrekkingen Rechterlijke Machtgina | Repliek OvJ | "All wars are bankers wars,"interessant, maar creëert helaas ook weer nieuwe zondebokken | Green peace:De zeven gouden regels van actie voeren | Burgerlijke ongehoorzaamheid | Helden | John Taylor Gatto | Nelson Mandela | Professor Arnold Heertje, Held! | Lange Frans, Kamervragen 2 | Jeugd en gezin 24 december 2014: Jeugdhulpverlenen zonder toestemming van de ouders | Darkhorse blogspot over misstanden bureau jeugdzorg | Micky Nijboer, de paarden redster van Marrum | Gehackt | De OORvoorU website werd gehackt; en de heldere uitleg die ik gaf over de stand van zaken wat betreft de schoolplicht werd vervangen door deze;een oude van mijn uvrm site, genaamd "Vrijheid van Onderwijs:Geen Schoolplicht maar Leerrecht voor de Optim | January 7th 2015 , grief and determination to stand strong for universal liberties | Franktijk heeft pijn | Inspirerende Initiatieven om de aarde mooi te houden en nog mooier te maken

Laatste wijziging op: 01-06-2014 11:22